ملائكه را به اسماء ايشان » ، كه : يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ قالَ أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما كُنْتُمْ تَكْتُمُونَ « 23 » ؛ و آنچه را آنها كتمان كرده بودند كبر و حسد « ابليس » لعين بود كه پنهان بود . پس حقّ تعالى امر فرمود ملائكه و « ابليس » را به سجدهء « آدم » ع : فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ « 24 » ؛ همگى ملائكه سجده كردند مگر « ابليس » لعين كه به سبب علوّ و استكبار جزء نارى كه در فطرت او بود ، حسد برد بر جاه و عزّت « آدم » ، و اطاعت امر الهى را در سجدهء او نكرد ، و در آن‌وقت ، معارضه كرد - به سبب حسد بردن بر « آدم » - با حقّ تعالى و گفت : « خلق كردى مرا از نار « رفيع المكان » « 25 » با قهر و غلبه ، و خلق كردى « آدم » را از خاك ذليل افتاده و مغلوب و فقير ، چگونه سجده كنم من او را ؟ ! » . لسان حضرت عزّت فرمود : « اى لعين ! مكر كردى در اظهار طاعت و عبادت من چندين هزار سال و ندانستى كه : وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ « 26 » ، چگونه ظاهر كردم

--> ( 23 و 24 ) - به مجلّد اوّل ، مقدّمهء شارح ، صفحهء 5 رجوع شود . ( 25 ) - بلندپايه ( 26 ) - . . . و خدا بهترين مكركنندگان است : سورهء 3 آيهء 54 و سورهء 8 آيهء 30 : چون نسبت كلمهء مكر - كه در لغت به معنى خدعه و نيرنگ و فريب است - به ذات اقدس حضرت حقّ ، محلّ سؤال است ، لذا آنچه در ذيل اين آيه در تفسير « منهج الصّادقين » - كه يكى از بهترين تفاسير طائفهء حقّهء اماميّه به زبان فارسى است - آمده است ، عينا آورده مىشود تا رفع توهّم گردد : « وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ : و خدا بهترين مكركنندگان است ؛ يعنى اقواى ايشان بر مكر و اقدر ايشان بر ايصال ضرر از جايى كه گمان نداشته باشند ، و يا معنى آن است كه خدا بهترين مكافات‌دهندگان است اهل مكر را به تقدير مضاف ، همچنان‌كه در مَكَرَ اللَّهُ كه در تقدير ، جزى اللّه مكرهم است . شخصى از « جنيد » پرسيد كه چون است كه حقّ سبحانه مكر را به خود اضافه كرد و ديگران را بر آن عيب مىكند ؟ ! گفت : من از زنى شنيدم كه طنبور مىنواخت و مىگفت : و يقبح من سواك الفعل عندى * و تفعله و يحسن منك ذاكا -